Poślizgnięcia na schodach należą do najczęstszych przyczyn wypadków przy pracy i w przestrzeni publicznej. Skutkują urazami, zwolnieniami lekarskimi, odszkodowaniami, a także kontrolami PIP kończącymi się mandatami lub nakazami modernizacji infrastruktury.
Wielu przedsiębiorców oraz zarządców obiektów publicznych nie zdaje sobie sprawy, że stosowanie nakładek antypoślizgowych na schodach to nie tylko dobra praktyka, ale często obowiązek wynikający z przepisów prawa budowlanego i BHP.
W niniejszym artykule omawiamy, co mówią aktualne przepisy w Polsce, jak zabezpieczyć schody zgodnie z prawem oraz jak dzięki nakładkom antypoślizgowym chronić pracowników i użytkowników obiektu przed wypadkami.
Przepisy BHP wymagają stosowania powierzchni antypoślizgowych na schodach
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 21), nawierzchnia schodów, przejść i dróg transportowych powinna być równa, stabilna oraz niepowodująca poślizgu. To podstawowy przepis obligujący pracodawców do zapewnienia powierzchni antypoślizgowych tam, gdzie występuje ryzyko upadku z wysokości, również na schodach.
Ponadto Rozporządzenie Ministra Infrastruktury (Dz.U. 2022 poz. 1225, § 305 i § 306) wskazuje, że schody muszą być wykonane z materiałów o odpowiedniej przyczepności, zapobiegających poślizgnięciu się użytkowników. Dodatkowo wymaga się, aby krawędzie stopni były oznakowane pasem o szerokości co najmniej 0,03 m barwą kontrastującą z kolorem stopni, co w praktyce często realizuje się poprzez montaż nakładek antypoślizgowych o kontrastowej barwie.
Przepisy te mają zastosowanie zarówno w obiektach użyteczności publicznej, jak i w przestrzeniach przemysłowych, magazynowych oraz biurowych, a ich niedopełnienie może skutkować konsekwencjami prawnymi oraz finansowymi.
Dlaczego nakładki antypoślizgowe to najprostsze rozwiązanie zgodności z prawem?
Nakładki antypoślizgowe na schody to najprostszy sposób na spełnienie obowiązku zapewnienia powierzchni antypoślizgowej oraz kontrastowego oznaczenia krawędzi stopni. Wykonane są z materiałów o wysokim współczynniku tarcia (zgodnie z normami PTV ≥ 36), co znacząco ogranicza ryzyko poślizgnięcia się, szczególnie w warunkach wilgoci, pyłu, zabrudzeń przemysłowych oraz zmiennych warunków pogodowych.
Dzięki kontrastowej barwie (np. żółtej) nakładki spełniają wymóg oznakowania krawędzi, poprawiają widoczność stopni i ułatwiają korzystanie z nich osobom niedowidzącym, co jest szczególnie istotne w przestrzeniach publicznych oraz zakładach produkcyjnych o wysokim natężeniu ruchu.
Co ważne, instalacja nakładek nie wymaga zazwyczaj przebudowy schodów, co znacząco ogranicza koszty oraz przestoje w funkcjonowaniu obiektu.
Obowiązki pracodawcy i zarządcy wynikające z przepisów
Z perspektywy prawa oraz bezpieczeństwa, przedsiębiorca lub zarządca obiektu ma konkretne obowiązki w zakresie zabezpieczenia schodów przed poślizgnięciami:
· Identyfikacja ryzyka – przeprowadzenie audytu BHP w przestrzeniach komunikacyjnych i określenie, które schody wymagają dodatkowych zabezpieczeń.
· Wybór odpowiednich nakładek – dostosowanych do rodzaju schodów (beton, stal, kamień), warunków środowiskowych (np. odporność na wilgoć, mróz, środki chemiczne) oraz natężenia ruchu.
· Spełnienie wymogu oznakowania kontrastowego – poprzez zastosowanie nakładek o odpowiedniej barwie i szerokości zgodnie z przepisami.
· Dbanie o stan techniczny nakładek – kontrola przyczepności i stanu nakładek w ramach okresowych przeglądów BHP.
· Szkolenie pracowników – informowanie o wprowadzonych zabezpieczeniach oraz właściwym poruszaniu się po schodach w zakładzie.
· Dokumentowanie działań – protokoły przeglądów oraz dokumentacja montażu zabezpieczeń, które mogą stanowić dowód w przypadku kontroli PIP lub roszczeń.
Konsekwencje braku zabezpieczenia schodów
Brak odpowiednich zabezpieczeń schodów to ryzyko kontroli PIP, która może zakończyć się mandatem lub nakazem dostosowania obiektu do obowiązujących przepisów. W przypadku wypadku na śliskich schodach, firma może zostać pociągnięta do odpowiedzialności cywilnej i karnej, a koszty związane z odszkodowaniami mogą znacznie przewyższyć koszt wdrożenia nakładek antypoślizgowych.
Dodatkowo w przypadku poważniejszych wypadków organy kontrolne mogą wstrzymać użytkowanie obiektu lub fragmentu zakładu do czasu usunięcia nieprawidłowości, co oznacza straty w produkcji oraz ryzyko utraty kontraktów.
Studium przypadku – wdrożenie nakładek antypoślizgowych w firmie przemysłowej
Firma produkcyjna z branży motoryzacyjnej, zatrudniająca około 200 osób, zlokalizowana w województwie dolnośląskim, borykała się z problemem częstych poślizgnięć pracowników na metalowych schodach prowadzących na antresolę magazynową. Do zdarzeń dochodziło kiedy podeszwy butów były wilgotne od chłodziw, smarów czy wody przenoszonej z innych części zakładu.
Rozwiązanie:
Po audycie BHP zdecydowano się na montaż nakładek antypoślizgowych z powierzchnią pokrytą korundem oraz kontrastowym oznaczeniem krawędzi stopni, poprawiającym widoczność w miejscach o ograniczonym oświetleniu.
Efekt po 6 miesiącach:
Liczba incydentów związanych z poślizgnięciami spadła o 85%.
Pracownicy deklarowali większe poczucie bezpieczeństwa i pewniejszy krok podczas poruszania się po schodach.
Podczas kontroli PIP firma nie otrzymała żadnych zastrzeżeń dotyczących stanu schodów i bezpieczeństwa w tej strefie.
Koszt wdrożenia zwrócił się w mniej niż rok, dzięki redukcji kosztów L4 i uniknięciu potencjalnych odszkodowań.
Nakładki antypoślizgowe – prosty krok do zgodności z prawem i realnej poprawy bezpieczeństwa
Nakładki antypoślizgowe na schody to nie tylko element zwiększający bezpieczeństwo, ale również konkretne narzędzie umożliwiające firmom i zarządcom przestrzeni publicznych spełnienie wymogów prawa budowlanego i przepisów BHP. Ich wdrożenie jest prostsze i tańsze niż koszty związane z konsekwencjami wypadków oraz karami administracyjnymi.
Regularny audyt BHP, dobór odpowiednich nakładek oraz ich właściwa konserwacja pozwalają nie tylko chronić pracowników i użytkowników, lecz także budować wizerunek odpowiedzialnej firmy, która stawia bezpieczeństwo na pierwszym miejscu.