Spis treści:
- Czym są GHG Protocol i ISO 14064?
- GHG Protocol – na czym polega?
- Scope 1 – emisje bezpośrednie
- Scope 2 – zakupiona energia
- Scope 3 – łańcuch wartości
- ISO 14064 – co obejmuje seria norm?
- ISO 14064-1 – emisje organizacji
- ISO 14064-2 – projekty redukcji emisji
- ISO 14064-3 – walidacja i weryfikacja
- Jak oblicza się emisje gazów cieplarnianych?
- GHG Protocol a ISO 14064 – jakie są różnice?
- Jakie dane są potrzebne do inwentaryzacji?
- Dlaczego wiarygodne dane o emisjach są ważne?
- FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Obliczanie emisji GHG – uporządkuj dane i przygotuj się do raportowania
Rosnące wymagania dotyczące ograniczania wpływu przedsiębiorstw na klimat sprawiają, że coraz większe znaczenie ma rzetelne określanie emisji gazów cieplarnianych. Nie wystarczy jednak samo zebranie informacji o zużyciu energii czy paliw. Konieczne jest także ustalenie granic organizacji, identyfikacja źródeł emisji i zastosowanie odpowiedniej metodologii.
W tym celu przedsiębiorstwa korzystają z uznanych międzynarodowych standardów. Do najważniejszych należą GHG Protocol oraz seria ISO 14064. Oba podejścia pomagają uporządkować proces obliczania emisji, choć mają nieco inny charakter i zakres zastosowania.
Czym są GHG Protocol i ISO 14064?
Greenhouse gas oznacza gaz cieplarniany, czyli substancję wpływającą na zatrzymywanie ciepła w atmosferze. W inwentaryzacjach emisji uwzględnia się m.in. dwutlenek węgla, metan, podtlenek azotu oraz fluorowane gazy cieplarniane. Ze względu na różny wpływ poszczególnych gazów na klimat wyniki obliczeń przedstawia się zazwyczaj jako ekwiwalent dwutlenku węgla, czyli CO₂e.
W kontekście obliczania i raportowania emisji najważniejsze znaczenie mają dwa podejścia:
- Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol) – międzynarodowy system standardów i wytycznych dotyczących pomiaru, zarządzania oraz raportowania emisji gazów cieplarnianych. Jednym z jego najważniejszych elementów jest Corporate Standard, przeznaczony do przygotowywania inwentaryzacji emisji na poziomie organizacji,
- Normy ISO 14064 – seria międzynarodowych norm dotyczących ilościowego określania, raportowania, walidacji i weryfikacji informacji związanych z emisjami oraz pochłanianiem gazów cieplarnianych.
Nie są one więc tym samym standardem. Mają jednak zbliżony obszar zastosowania i mogą być wykorzystywane komplementarnie, zależnie od celu prowadzonej inwentaryzacji oraz potrzeb organizacji.
GHG Protocol – na czym polega?
GHG Protocol został opracowany jako wspólne podejście do rachunkowości i raportowania emisji. Pozwala przedsiębiorstwu określić, skąd pochodzą emisje oraz jak należy je przypisać do poszczególnych obszarów działalności. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów standardu jest podział emisji na trzy zakresy.
Scope 1 – emisje bezpośrednie
Scope 1 obejmuje emisje pochodzące ze źródeł znajdujących się pod własnością lub kontrolą organizacji. Mogą to być m.in.:
- spalanie paliw w kotłach i piecach,
- spalanie paliwa w samochodach firmowych,
- emisje z procesów technologicznych,
- wycieki czynników chłodniczych.
Przykładowo paliwo spalane w należącym do przedsiębiorstwa samochodzie generuje emisję bezpośrednią. Jest ona przypisywana do Scope 1.
Scope 2 – zakupiona energia
Scope 2 obejmuje emisje pośrednie związane z energią kupowaną i wykorzystywaną przez przedsiębiorstwo. Dotyczy to przede wszystkim:
- energii elektrycznej,
- ciepła,
- pary,
- chłodu.
Samo przedsiębiorstwo nie emituje gazów cieplarnianych w miejscu wykorzystania energii. Emisje powstają wcześniej, np. podczas jej produkcji. Są jednak związane z działalnością organizacji, dlatego uwzględnia się je w Scope 2.
Scope 3 – łańcuch wartości
Scope 3 obejmuje pozostałe emisje pośrednie związane z działalnością przedsiębiorstwa i jego łańcuchem wartości. W tej kategorii mogą znaleźć się m.in.:
- zakupione towary i usługi,
- transport i dystrybucja,
- podróże służbowe,
- dojazdy pracowników,
- zagospodarowanie odpadów,
- użytkowanie sprzedanych produktów,
- zagospodarowanie produktów po zakończeniu ich użytkowania.
To właśnie Scope 3 często stanowi największe wyzwanie. Dane dotyczące emisji znajdują się bowiem poza bezpośrednią kontrolą organizacji i wymagają współpracy z dostawcami lub innymi partnerami.
ISO 14064 – co obejmuje seria norm?
ISO 14064 składa się z trzech głównych części. Każda z nich odnosi się do innego aspektu zarządzania informacjami dotyczącymi emisji gazów cieplarnianych.
ISO 14064-1 – emisje organizacji
ISO 14064-1 dotyczy ilościowego określania oraz raportowania emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych na poziomie organizacji. Norma pomaga uporządkować m.in.:
- określenie granic organizacji,
- identyfikację źródeł emisji,
- wybór metod obliczeniowych,
- zebranie danych,
- obliczenie emisji,
- przygotowanie raportu,
- kontrolę jakości informacji.
Istotne jest również dokumentowanie przyjętych założeń. Pozwala to zachować spójność metodologii oraz ułatwia późniejszą weryfikację danych.
ISO 14064-2 – projekty redukcji emisji
Druga część serii odnosi się do projektów, których celem jest redukcja emisji gazów cieplarnianych lub zwiększenie ich pochłaniania. W tym przypadku analizowany jest przede wszystkim efekt konkretnego przedsięwzięcia. Konieczne jest m.in. określenie scenariusza bazowego, źródeł emisji i sposobu monitorowania rezultatów.
ISO 14064-3 – walidacja i weryfikacja
ISO 14064-3 dotyczy walidacji i weryfikacji informacji związanych z gazami cieplarnianymi. Jej zastosowanie ma znaczenie wtedy, gdy dane lub deklaracje dotyczące emisji mają zostać poddane niezależnej ocenie. Pomaga to zwiększyć wiarygodność informacji przekazywanych interesariuszom.
Jak oblicza się emisje gazów cieplarnianych?
Obliczanie emisji powinno być przeprowadzone według określonej metodologii. Samo zebranie danych dotyczących zużycia paliwa lub energii nie wystarczy. Proces można uporządkować w kilku etapach:
- określenie granic organizacyjnych – ustalenie, jakie podmioty, zakłady, instalacje czy oddziały zostaną objęte inwentaryzacją. Jest to szczególnie ważne w przypadku grup kapitałowych oraz przedsiębiorstw działających w wielu lokalizacjach,
- identyfikacja źródeł emisji – określenie aktywności generujących emisje, takich jak spalanie paliw, zużycie energii, transport, procesy technologiczne, chłodnictwo czy zakupy,
- zebranie danych – pozyskanie informacji dotyczących zidentyfikowanych aktywności, np. z faktur, liczników, ewidencji paliw, systemów produkcyjnych, dokumentacji logistycznej czy danych od dostawców. Należy przy tym rozróżnić dane pierwotne od wartości szacunkowych,
- zastosowanie współczynników emisji – przeliczenie danych dotyczących aktywności na wielkość emisji z wykorzystaniem odpowiednich współczynników. W uproszczeniu: dane dotyczące aktywności × współczynnik emisji = wielkość emisji. Wyniki dla poszczególnych gazów przedstawia się następnie jako CO₂e,
- kontrola wyników – sprawdzenie kompletności danych, zastosowanych jednostek, współczynników emisji i przyjętych założeń. Pozwala to ograniczyć ryzyko błędów oraz zachować porównywalność wyników w kolejnych okresach.
GHG Protocol a ISO 14064 – jakie są różnice?
Choć oba podejścia dotyczą emisji gazów cieplarnianych, nie powinny być traktowane jako identyczne.
| Obszar | GHG Protocol | ISO 14064 |
| Charakter | Standardy i wytyczne | Seria norm międzynarodowych |
| Organizacja | Corporate Standard | ISO 14064-1 |
| Podział emisji | Scope 1, 2 i 3 | Własna klasyfikacja źródeł zgodnie z normą |
| Projekty | Project Protocol | ISO 14064-2 |
| Weryfikacja | Może stanowić podstawę przygotowania danych | ISO 14064-3 |
| Główne zastosowanie | Rachunkowość i raportowanie emisji | Kwantyfikacja, raportowanie, walidacja i weryfikacja |
Warto podkreślić, że nie zawsze trzeba wybierać między jednym a drugim rozwiązaniem. Mogą być wykorzystywane komplementarnie, np. do uporządkowania rachunkowości emisji i przygotowania informacji do niezależnej weryfikacji.
Jakie dane są potrzebne do inwentaryzacji?
Zakres potrzebnych informacji zależy od działalności przedsiębiorstwa. Przed rozpoczęciem obliczeń warto przygotować listę wszystkich istotnych źródeł emisji.
| Obszar | Przykładowe dane |
| Paliwa | Ilość zużytego paliwa |
| Energia | Zużycie energii elektrycznej i ciepła |
| Transport | Przebieg, rodzaj pojazdu, dystans |
| Produkcja | Dane dotyczące procesów technologicznych |
| Chłodnictwo | Rodzaj i ilość czynników chłodniczych |
| Zakupy | Ilość zakupionych materiałów i produktów |
| Odpady | Masa i sposób zagospodarowania |
| Podróże | Środek transportu i dystans |
Nie każda organizacja będzie potrzebowała wszystkich wymienionych danych. Zakres należy dopasować do charakteru działalności oraz przyjętych granic inwentaryzacji.
Dlaczego wiarygodne dane o emisjach są ważne?
Inwentaryzacja emisji nie powinna być traktowana wyłącznie jako obowiązek związany z raportowaniem. Dobrze przygotowane dane pokazują, które obszary działalności przedsiębiorstwa generują największy wpływ klimatyczny. Dzięki temu można lepiej zaplanować działania ograniczające emisje i monitorować ich efekty.
Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródełInformacje mogą być wykorzystywane m.in. do:
- wyznaczania celów redukcyjnych,
- monitorowania postępów,
- oceny działań środowiskowych,
- przygotowania raportów ESG,
- współpracy z dostawcami,
- odpowiadania na wymagania kontrahentów,
- identyfikowania obszarów wymagających optymalizacji.
Istotna jest przy tym nie tylko wartość końcowa, ale również jej porównywalność w czasie. Jeżeli zmieniają się granice organizacji, źródła danych lub metodologia, zmiany powinny zostać odpowiednio udokumentowane.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy każda firma musi obliczać Scope 3?
Zakres obowiązków zależy od sytuacji konkretnego przedsiębiorstwa i mających zastosowanie regulacji. Z perspektywy pełnej inwentaryzacji emisji Scope 3 może być jednak istotnym obszarem, ponieważ obejmuje emisje powstające w łańcuchu wartości poza bezpośrednią kontrolą organizacji.
Czy można stosować GHG Protocol i ISO 14064 jednocześnie?
Tak. Oba podejścia mogą być wykorzystywane komplementarnie. Jedno przedsiębiorstwo może korzystać z zasad GHG Protocol przy prowadzeniu rachunkowości emisji, a jednocześnie stosować wymagania ISO dotyczące uporządkowania procesu i weryfikacji informacji.
Co oznacza CO₂e?
CO₂e, czyli ekwiwalent dwutlenku węgla, jest jednostką pozwalającą przedstawić wpływ różnych gazów cieplarnianych w przeliczeniu na odpowiadającą im ilość CO₂. Dzięki temu emisje różnych gazów można przedstawić w jednej wartości.
Czy obliczenie emisji wymaga danych od dostawców?
Nie zawsze, ale w przypadku wielu kategorii Scope 3 dane od dostawców mogą być bardzo istotne. Dotyczy to szczególnie emisji związanych z zakupionymi produktami, materiałami, usługami czy transportem. Gdy dane pierwotne nie są dostępne, w określonych sytuacjach można wykorzystać odpowiednie dane wtórne lub szacunki.
Obliczanie emisji GHG – uporządkuj dane i przygotuj się do raportowania
Prawidłowe obliczanie emisji gazów cieplarnianych wymaga spójnego podejścia, odpowiednio określonych granic organizacyjnych oraz wiarygodnych danych. GHG Protocol i ISO 14064 pomagają uporządkować cały proces – od identyfikacji źródeł emisji, przez dobór współczynników, po weryfikację uzyskanych wyników. Warto przy tym skorzystać ze wsparcia specjalistów zajmujących się obliczaniem emisji i raportowaniem danych środowiskowych, którzy pomogą dobrać właściwe metody oraz ograniczyć ryzyko błędów w inwentaryzacji.