Budżety gmin, powiatów i województw zamknęły trzy kwartały 2026 roku łączną nadwyżką 45,5 mld zł, podało Ministerstwo Finansów. Samorządy planowały na ten okres deficyt w wysokości 47,2 mld zł. Różnica między planem a wykonaniem sięga więc blisko 93 mld zł. Dochody wpływają szybciej, niż zakładały budżety, a wydatki, w tym inwestycje, są realizowane wolniej.
Według sprawozdań zebranych przez resort finansów jednostki samorządu terytorialnego miały po wrześniu dochody w wysokości 382,6 mld zł, czyli 76,9 proc. rocznego planu. To o 5,9 proc. więcej niż rok wcześniej. Wydatki wyniosły nieco ponad 337 mld zł, co odpowiada zaledwie 61,9 proc. planu. W ujęciu rocznym wzrosły o 5,8 proc.
Dokładna kwota nadwyżki to 45,523 mld zł. Jeszcze lepiej wygląda wynik bieżący, który pokazuje, ile samorządom zostaje z codziennych dochodów po opłaceniu bieżących wydatków, takich jak pensje, utrzymanie szkół czy komunikacji. Dochody bieżące przewyższyły wydatki bieżące o 64,7 mld zł, podczas gdy w planach zakładano nadwyżkę na poziomie 18,7 mld zł.
Drugi rok z rzędu wynik lepszy od planów
Rozjazd między planami a wykonaniem nie jest nowy. Po trzech kwartałach 2025 roku samorządy miały 42,7 mld zł nadwyżki przy zaplanowanym deficycie 39,2 mld zł, jak podało wówczas Ministerstwo Finansów. W tym roku nadwyżka jest wyższa o blisko 3 mld zł, a zaplanowany deficyt był głębszy o 8 mld zł.
| Budżety JST po III kwartałach | mld zł | |
|---|---|---|
| Nadwyżka 2025 | 42,7 | |
| Nadwyżka 2026 | 45,5 | |
| Planowany deficyt 2025 | 39,2 | |
| Planowany deficyt 2026 | 47,2 |
Źródło: Ministerstwo Finansów
Ta sama tendencja była widoczna w połowie roku, wynika z zestawienia Instytutu Studiów Regionalnych. Po dwóch kwartałach samorządy miały ponad 267 mld zł dochodów, czyli 54,4 proc. rocznego planu i o 6,9 proc. więcej niż rok wcześniej. Wydatki wyniosły wtedy 221,4 mld zł, co oznaczało wykonanie zaledwie 40,9 proc. planu. Już po pierwszym kwartale nadwyżka operacyjna, czyli różnica między dochodami a wydatkami bieżącymi, sięgała 47,5 mld zł.
Jak przypomina Instytut Studiów Regionalnych, Ministerstwo Finansów wskazywało, że do stabilizacji dochodów samorządów przyczyniła się reforma ich finansowania wprowadzona ustawą z 1 października 2024 roku. Według danych z pierwszego półrocza, które przytacza instytut, dochody własne samorządów wzrosły w tym czasie o 9,6 proc. i odpowiadały za około 74 proc. wszystkich wpływów. Udziały w podatku PIT przyniosły o 11,4 proc. więcej niż rok wcześniej, a wpływy z CIT spadły o 2,5 proc.
Czytaj także: Deficyt budżetowy sięga 195 mld zł. Państwo coraz więcej płaci za dług
Wysoka nadwyżka utrzymuje się przez cały rok. Po pierwszym kwartale wynik budżetów samorządów wynosił 44,7 mld zł, a po półroczu 45,6 mld zł, jak wylicza Instytut Studiów Regionalnych na podstawie danych resortu finansów. Tymczasem plany finansowe na koniec 2026 roku zakładają łączny deficyt samorządów na poziomie około 51 mld zł. W pierwszym kwartale szczególnie mocny wynik notowały gminy i miasta na prawach powiatu. Instytut wskazuje, że dochodom samorządów sprzyja też sytuacja gospodarki, która w II kwartale rosła realnie o 3,8 proc. rok do roku. Coraz większy udział dochodów własnych sprawia przy tym, że o kondycji lokalnych budżetów w większym stopniu decydują lokalny rynek pracy i zarobki mieszkańców.
Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł
Zobacz również:
FINANSE · 18.11.2026Duży bank zmienia zasady dla rodzin z 800 plus. Kredyt na mieszkanie będzie łatwiej dostaćInwestycje niższe niż przed rokiem
Nadwyżka nie przekłada się na więcej inwestycji. Wydatki inwestycyjne samorządów wyniosły według danych Ministerstwa Finansów, przytoczonych przez PAP Biznes, 46,3 mld zł wobec 47,6 mld zł rok wcześniej. Według Instytutu Studiów Regionalnych już po pierwszym półroczu nakłady były o 4,5 proc. niższe niż w 2025 roku.
Instytut Studiów Regionalnych zwraca uwagę, że problemem samorządów przestał być dostęp do pieniędzy, a stała się nim zdolność ich wydania. Wśród przyczyn wymienia brak projektantów i wykonawców, długie procedury, ograniczone zasoby kadrowe urzędów oraz rosnące koszty. Z analizy PKO BP, na którą powołuje się instytut, wynika, że wartość pieniędzy zaangażowanych już w rozpoczęte inwestycje była o około 3 proc. wyższa niż rok wcześniej. Część wydatków może się więc skumulować pod koniec roku albo przesunąć na 2027 rok.
Długi samorządów rosną mimo nadwyżki
Zadłużenie jednostek samorządu terytorialnego wyniosło po trzech kwartałach 113,2 mld zł, co odpowiada 22,7 proc. planowanych dochodów. W porównaniu z tym samym okresem ubiegłego roku dług samorządów zwiększył się o 4,8 proc.
Dobre wyniki samorządów kontrastują z sytuacją budżetu centralnego, którego deficyt po październiku sięgnął 195 mld zł. Minister finansów i gospodarki Andrzej Domański, pytany w czwartek o rosnące zadłużenie państwa, zapewnił, że rząd traktuje wyzwania dotyczące finansów publicznych bardzo poważnie, a wydatki na obronę są i pozostaną jego priorytetem.
Fot. Djasiewicz / Wikimedia Commons, CC0
