Po 10 miesiącach 2026 r. budżet państwa ma 195,2 mld zł deficytu. Tak wynika z szacunków Ministerstwa Finansów opublikowanych w poniedziałek 16 listopada. Od stycznia do października do kasy państwa wpłynęło 501,7 mld zł, a wydano z niej 696,9 mld zł. Rząd wykorzystał już 71,8 proc. tegorocznego limitu deficytu, który ustawa budżetowa ustaliła na 271,7 mld zł.
Sam październik dołożył do dziury około 23 mld zł, bo po wrześniu resort finansów szacował deficyt na 172,2 mld zł. Jest jednak też dobra wiadomość. Rok temu po październiku deficyt był wyraźnie wyższy i wynosił 227,1 mld zł. W tym roku państwo jest więc na mniejszym minusie o około 32 mld zł, głównie dzięki wyższym wpływom z podatków.
Deficyt budżetowy po październiku mniejszy niż rok temu
Dochody budżetu wzrosły w porównaniu z tym samym okresem 2025 r. o około 30 mld zł, czyli o 6,4 proc. Wydatki praktycznie stoją w miejscu. Wyniosły 696,9 mld zł wobec 698,8 mld zł rok wcześniej, co oznacza spadek o 0,3 proc. Zarówno w tym, jak i w zeszłym roku po październiku wydano 75,8 proc. pieniędzy zaplanowanych na cały rok.
| Od stycznia do października | 2025 | 2026 | Skala (2026) |
|---|---|---|---|
| Dochody | 471,7 mld zł | 501,7 mld zł |
|
| Wydatki | 698,8 mld zł | 696,9 mld zł |
|
| Deficyt | 227,1 mld zł | 195,2 mld zł |
|
| Obsługa długu | 59,7 mld zł | 75,4 mld zł |
|
Źródło: Ministerstwo Finansów, szacunkowe wykonanie budżetu państwa
Trzeba pamiętać, że chodzi o wstępne szacunki. Pełne sprawozdanie z wykonania budżetu może się od nich nieznacznie różnić. Deficyt budżetu państwa nie obejmuje też całych finansów publicznych, czyli na przykład samorządów i funduszy celowych.
Firmy płacą więcej CIT. Banki z wyższym podatkiem
Wpływy podatkowe przekroczyły 445,8 mld zł i były o około 29,9 mld zł, czyli o 7,2 proc., wyższe niż przed rokiem. Najmocniej wzrósł podatek dochodowy od firm. Z CIT do budżetu trafiło 69,5 mld zł, o 16,5 mld zł więcej niż rok wcześniej. To wzrost o 31,2 proc.
Ministerstwo Finansów tłumaczy to m.in. wyższą od tego roku stawką CIT dla banków, która zaczęła przynosić pieniądze od lutego. Firmy dopłaciły też więcej w rocznych rozliczeniach za 2025 r., a zwroty podatku były niższe. Saldo tych rozliczeń okazało się o około 4,2 mld zł korzystniejsze dla budżetu niż rok wcześniej.
VAT rośnie wolniej. Tańsze paliwo kosztuje budżet miliardy
Największym źródłem pieniędzy dla państwa pozostaje VAT. Po październiku wpływy z tego podatku wyniosły 276,1 mld zł, o 2,8 proc. więcej niż przed rokiem. Sam październik przyniósł około 32 mld zł, czyli o 13,5 proc. więcej niż rok wcześniej. Resort zwraca uwagę, że są to wpłaty z deklaracji za wrzesień, a za wzrostem stoją m.in. wyższa produkcja w przemyśle i wyższa sprzedaż w sklepach.
Na wpływy z VAT i akcyzy wpływa też obniżka podatku na paliwa. W ramach programu CPN stawka VAT na paliwa silnikowe spadła z 23 do 8 proc. Od stycznia do września łączny koszt tej ulgi w VAT i akcyzie wyniósł według Ministerstwa Finansów około 5,3 mld zł. Program działał od 31 marca do 1 lipca, od 17 do 31 sierpnia i obowiązuje znów od października do końca grudnia. Z akcyzy budżet zebrał 77,1 mld zł, tylko o 1,5 proc. więcej niż przed rokiem.
Obsługa długu pochłonęła 75,4 mld zł. To o ponad jedną czwartą więcej
Po stronie wydatków najszybciej rosną koszty długu publicznego. Od stycznia do października państwo wydało na obsługę zadłużenia 75,4 mld zł, wobec 59,7 mld zł rok wcześniej. To wzrost o 15,7 mld zł, czyli o 26,3 proc. Wykorzystano już 83,8 proc. z 90 mld zł zaplanowanych na ten cel w całym roku.
Ministerstwo Finansów wyjaśnia, że wyższe koszty są „wypadkową wzrostu obsługiwanego zadłużenia”, a także warunków na rynku i rozkładu płatności w czasie. Mówiąc prościej, im więcej państwo pożycza, tym więcej musi oddać w odsetkach. Na obsługę długu przypada już około 10,8 proc. wszystkich wydatków budżetu w tym roku.
Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł
Największą pozycją po stronie wydatków pozostaje dotacja dla systemu ubezpieczeń społecznych. Do ZUS trafiło 162,8 mld zł, czyli 78,4 proc. rocznego planu. Na obronę narodową wydano 78,9 mld zł, co stanowi 66,2 proc. planu na ten rok.
Reforma dochodów samorządów zmienia obraz PIT
W danych budżetu państwa zaskakująco wygląda podatek PIT. Do kasy państwa trafiło z niego po październiku zaledwie około 0,07 mld zł. Nie oznacza to jednak, że Polacy płacą mniej. Od 2025 r. obowiązuje reforma dochodów samorządów, która oddała gminom, powiatom i województwom większą część wpływów z PIT.
Samorządy otrzymały w tym roku już 178,9 mld zł z tytułu udziału w PIT, wobec 160,6 mld zł rok wcześniej. To wzrost o 11,4 proc. Resort wyjaśnia, że w styczniu i w październiku samorządy dostały podwójne raty, dlatego budżet państwa wyszedł na plus w PIT dopiero w październiku.
Słabiej wypadły dochody niepodatkowe. Wyniosły 53,6 mld zł, o 1,3 proc. mniej niż przed rokiem. Z aukcji uprawnień do emisji CO2 budżet zebrał około 9,2 mld zł, o 11,3 proc. mniej niż w tym samym okresie 2025 r.
Limit 271,7 mld zł zapisany w ustawie budżetowej jest górną granicą deficytu, a nie celem, który rząd musi osiągnąć. Po październiku do jego wyczerpania brakowało około 76 mld zł. Jego zmiana wymagałaby nowelizacji ustawy przez Sejm.
Fot. Rakoon / Wikimedia Commons, CC0

