Prawie pół miliona emerytów poniżej minimum z ZUS. Za kilkanaście lat może być ich milion

Emeryturę niższą od minimalnej pobiera w Polsce 462,8 tys. osób, o blisko 25 tys. więcej niż rok wcześniej. To dane ZUS po marcowej waloryzacji. Łukasz Kozłowski, członek rady nadzorczej ZUS, szacuje, że w ciągu kilkunastu lat takich świadczeń może być około miliona.

- Reklama -

Od 1 marca 2026 roku najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł brutto, o 99,58 zł więcej niż przed waloryzacją. Gwarancję tej kwoty mają jednak tylko osoby, które wypracowały wymagany staż: 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn. Kto ma krótszy staż, dostaje tyle, ile wynika z odłożonych składek, nawet jeśli to kilkaset albo kilkadziesiąt złotych miesięcznie.

Według zestawienia ZUS o strukturze wypłacanych świadczeń w marcu 2026 roku emeryturę niższą od minimalnej pobierało 462,8 tys. osób. Przy 6,41 mln emerytów oznacza to około 7,2 proc. wszystkich pobierających emeryturę z ZUS. Rok wcześniej takich osób było 437,9 tys., co daje wzrost o 5,7 proc.

Prawie 9 tys. osób dostaje mniej niż 100 zł

Najbardziej rośnie grupa z najniższymi świadczeniami. Emeryturę do 500 zł pobierało w marcu 30,1 tys. osób wobec 27,7 tys. rok wcześniej. Świadczenie niższe niż 100 zł miesięcznie dostawało 8,8 tys. emerytów, podczas gdy w marcu 2025 roku było ich 7,9 tys. Wśród osób z emeryturą do 500 zł zdecydowaną większość, bo 75,4 proc., stanowią kobiety.

Emerytury z ZUS marzec 2025 marzec 2026
Niższe od minimalnej
437,9 tys. 462,8 tys.
Do 500 zł
27,7 tys. 30,1 tys.
Do 100 zł
7,9 tys. 8,8 tys.

Źródło: ZUS, struktura wysokości świadczeń po waloryzacji w marcu 2026 r. Pasek pokazuje liczbę osób w marcu 2026 r.

Większość świadczeń poniżej minimum nie jest jednak symboliczna. Z raportu ZUS o emeryturach przyznanych w nowym systemie wynika, że przeciętna emerytura niższa od minimalnej stanowiła w latach 2018 do 2025 od 60,5 do 65,4 proc. kwoty najniższej emerytury. Kozłowski, ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich, zwrócił uwagę w rozmowie z Interią, że zwykle są to kwoty liczone w setkach złotych, a czasem przekraczające tysiąc złotych.

Czytaj także: Średnia emerytura z ZUS przekroczyła 4 tys. zł. Połowa seniorów dostaje znacznie mniej

Jedna składka wystarcza do emerytury

Źródłem zjawiska jest konstrukcja systemu emerytalnego obowiązującego osoby urodzone po 1948 roku. W systemie sprzed reformy z 1999 roku prawo do emerytury dawał dopiero staż 15 lub 20 lat, zależnie od płci. Osoby z krótszą historią zawodową w ogóle nie dostawały świadczenia, więc nie pojawiały się w statystykach. „Obecnie do uzyskania prawa do emerytury wystarczy choćby jedna opłacona składka” powiedział Kozłowski w wywiadzie dla Interii.

Ekonomista wskazuje kilka powodów, dla których grupa ta będzie rosła. Słabnie znaczenie kapitału początkowego, liczonego dla okresów sprzed 1999 roku na korzystniejszych zasadach. Coraz więcej osób odchodzi na emeryturę po latach pracy na umowach zlecenia albo w jednoosobowej działalności z niskimi składkami. Do tego dochodzą preferencje dla przedsiębiorców, takie jak ulga na start i Mały ZUS Plus. Składki opłacane od podstawy niższej niż płaca minimalna nie zawsze pozwalają zaliczyć okres do stażu w pełnym wymiarze, a to właśnie staż decyduje o prawie do dopłaty do minimum.

Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł

- Reklama -

Według Kozłowskiego świadczenia niższe od minimalnej stanowią już blisko 18 proc. nowo przyznawanych emerytur. Dane ZUS pokazują przy tym, że w samym nowym systemie w 2025 roku przyznano 48,9 tys. emerytur poniżej minimum, z czego 31,8 tys. kobietom i 17 tys. mężczyznom. W 2018 roku takich nowych świadczeń było 58 tys., czyli o 15,6 proc. więcej. Przeciętna nowo przyznana emerytura w nowym systemie wyniosła w 2025 roku 3885,67 zł.

Obsługa świadczenia kosztuje więcej niż ono samo

Najniższe emerytury stają się problemem także dla samego ZUS. Jak wyliczał Kozłowski, doręczenie świadczenia przez Pocztę Polską może kosztować ponad 20 zł miesięcznie. „Koszty administracyjne obsługi świadczenia są często wyższe niż wartość samej emerytury” ocenił ekonomista. Dodatkowym obciążeniem są trzynasta i czternasta emerytura, które przysługują niezależnie od wysokości podstawowego świadczenia, a więc także osobom z bardzo krótkim stażem składkowym.

Kozłowski proponuje, by bardzo niskie świadczenia wypłacać rzadziej, na przykład raz na kwartał albo raz w roku. Za ważniejsze uważa jednak zapobieganie problemowi w przyszłości: objęcie pełnymi składkami umów cywilnoprawnych i działalności gospodarczej oraz obniżanie danin, które nie przekładają się na przyszłe świadczenie, zamiast ulg w składkach emerytalnych. W jego ocenie najlepszym lekarstwem pozostaje polityka sprzyjająca niskiemu bezrobociu i wyższemu zatrudnieniu.

Kobiety najbardziej narażone na niskie świadczenia

Dane ZUS pokazują wyraźną różnicę między płciami. Kobiety otrzymały w 2025 roku 52,9 proc. nowych emerytur w nowym systemie, ale prawie dwie trzecie świadczeń poniżej minimum. Relacja mediany emerytury do przeciętnego wynagrodzenia wyniosła u kobiet 35,5 proc., a u mężczyzn 60,4 proc. Powszechny wiek emerytalny wynosi w Polsce 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, więc kobiety odkładają składki średnio przez krótszy czas.

Fot. Panek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

NAJNOWSZE

WYBRANE DLA CIEBIE

W tym tygodniu o tym się mówi