Polska musi znaleźć 160 mld zł. Ekonomiści wskazują świadczenia i podatki

Naprawa finansów publicznych może wymagać poprawy salda budżetu nawet o 160 mld zł. Takie wyliczenia przedstawiają ekonomiści, z którymi rozmawiała „Rzeczpospolita”. Na liście możliwych źródeł pieniędzy są zmiany w 800 plus, 13. i 14. emeryturze, ulgach w VAT oraz nowe podatki, w tym katastralny. Presja rośnie od 6 listopada, gdy agencja S&P obniżyła perspektywę ratingu Polski ze stabilnej do negatywnej.

Skąd taka kwota? Projekt budżetu na 2027 r. zakłada, że deficyt całego sektora finansów publicznych wyniesie 7,1 proc. PKB, tyle samo co w tym roku. Instytucje międzynarodowe i polscy ekonomiści wskazują, że trzeba go zejść do 3 do 4 proc. PKB. W dzisiejszych pieniądzach oznacza to poprawę salda o 120 do 160 mld zł.

Agencja S&P ostrzega przed długiem. Perspektywa ratingu Polski negatywna

S&P utrzymała rating Polski na poziomie A minus, ale zmieniła jego perspektywę na negatywną. Jak podało Ministerstwo Finansów, agencja docenia odporność gospodarki i spodziewa się wzrostu PKB średnio o około 3 proc. rocznie w latach 2027 do 2029. Martwi ją jednak szybko rosnący dług, który może ograniczyć pole manewru rządu w razie kryzysu.

Według S&P deficyt utrzyma się powyżej 7 proc. PKB do 2027 r., bo zbliżające się wybory ograniczą wysiłki na rzecz konsolidacji. Dług netto sektora ma przekroczyć 70 proc. PKB w 2029 r., wobec 53 proc. w 2025 r. Agencja zwróciła też uwagę na weta prezydenta Karola Nawrockiego, które utrudniają rządowi realizację planów ustawodawczych. Minister finansów Andrzej Domański zapowiedział: „Pomimo prezydenckich wet będziemy kontynuować działania wzmacniające finanse państwa”.

Dług całego sektora rządowego i samorządowego ma według „Rzeczpospolitej” sięgnąć w 2027 r. około 75 proc. PKB. Bez działań naprawczych może przekroczyć 100 proc. PKB. Szybko rosną też koszty obsługi długu. Według strategii zarządzania długiem mają wzrosnąć z 2,7 proc. PKB w 2026 r. do 3,6 proc. PKB w 2030 r.

Ludwik Kotecki z NBP: podwyżka podatków jest nieunikniona

Ludwik Kotecki, członek zarządu Narodowego Banku Polskiego i były członek Rady Polityki Pieniężnej, proponuje rozłożyć naprawę na cztery lata. Deficyt, który dziś wynosi około 281 mld zł, miałby spadać o 0,7 do 0,9 pkt proc. PKB rocznie. To oznacza znalezienie od 28 do 36 mld zł w każdym roku.

W wywiadzie dla „Rzeczpospolitej” Kotecki mówił wprost. Zapytany o podwyżki podatków odpowiedział: „Nie ma wyjścia”. Jego zdaniem problemem nie jest luka w VAT, która jest bardzo niska, tylko rozbudowany system obniżonych stawek. „Szukając dodatkowych dochodów, prawdopodobnie należałoby ograniczyć część preferencji VAT-owskich”, mówił. Wskazywał też na zmiany w PIT i CIT oraz na podatek od nieruchomości liczony od ich wartości, który od dawna popiera.

Kotecki ostrzega, że czasu jest niewiele. „Mamy dwa, trzy lata, jeżeli nic nie zaczniemy robić”, mówił. Jako przykład państw, w których to rynki wymusiły cięcia, podał Rumunię i Grecję. „Uporządkowana jest lepsza niż nieuporządkowana”, podkreślał, mówiąc o konsolidacji.

Źródło: projekt budżetu na 2027 r., strategia zarządzania długiem Ministerstwa Finansów, „Rzeczpospolita”

Zobacz również:

- Reklama -

FINANSE · 13.11.2026Prezydent zwleka ze zmianami w rządzie. „Takiej sytuacji jeszcze nie było”

800 plus, 13. emerytura i KRUS na liście ekonomistów

Po stronie wydatków ekonomiści ankietowani przez „Rzeczpospolitą” wymieniają przede wszystkim przegląd programów społecznych. W tym wprowadzenie kryterium dochodowego w 800 plus, bo program nie przełożył się na wzrost dzietności. Kotecki proponuje dodatkowo zamrozić wysokość świadczenia, czyli nie podnosić go o inflację.

Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł

Na liście są też koszty administracji, reforma KRUS, czyli osobnego systemu ubezpieczeń dla rolników, przywileje emerytalne, zasady waloryzacji oraz 13. i 14. emerytura. W debacie wraca podniesienie wieku emerytalnego, choć ekonomiści przyznają, że politycznie to bardzo trudne. Kolejnym obszarem są zakupy zbrojeniowe, które według części ekspertów można rozłożyć w czasie bez osłabiania armii.

Po stronie dochodów Międzynarodowy Fundusz Walutowy rekomenduje ograniczenie kwoty wolnej od podatku, dziś 30 tys. zł, tylko do najmniej zarabiających oraz wprowadzenie podatku katastralnego. Ekonomiści wspominali także o podatku cyfrowym i walce z szarą strefą.

Rada Fiskalna: potrzebny plan na miarę planu Balcerowicza

Ekonomiści Credit Agricole Bank Polska wyliczają, że przy szybkim starcie wystarczy obniżać deficyt o 0,8 proc. PKB rocznie. Jeśli naprawa ruszy dopiero po wyborach parlamentarnych jesienią 2027 r., tempo w latach 2028 do 2030 musiałoby wzrosnąć do około 1,1 pkt proc. PKB rocznie. Według „Rzeczpospolitej” przed wyborami żadna partia nie zacznie mówić o zaciskaniu pasa.

Sławomir Dudek, przewodniczący Rady Fiskalnej, czyli niezależnego organu oceniającego politykę budżetową, uważa, że sam rząd nie wystarczy. „Potrzebna jest mobilizacja porównywalna z tą, która towarzyszyła przygotowaniu planu Balcerowicza”, mówi. Odpowiedzialność widzi także po stronie prezydenta, parlamentu, partii, związków zawodowych i pracodawców. Odnosi się też do wydatków na obronność: „Nie jestem przeciwnikiem wydatków obronnych. Nie możemy zadłużać się bez końca pod hasłem bezpieczeństwa”.

Zdjęcie: sala posiedzeń Sejmu RP. Fot. Marek Mróz / Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0