Koniec dyktatu najniższej ceny w przetargach. Małe firmy mają powalczyć o 600 mld zł

Państwo, samorządy i spółki publiczne wydają co roku w przetargach blisko 600 mld zł, czyli ponad 15 proc. polskiego PKB. Rząd chce, żeby z tych pieniędzy więcej trafiało do mikro, małych i średnich firm, a o wyniku przetargu rzadziej decydowała wyłącznie cena. „Koniec dyktatu najniższej ceny w przetargach publicznych”, zapowiedział w czwartek w Warszawie minister finansów i gospodarki Andrzej Domański.

Minister mówił na konferencji poświęconej Polityce zakupowej państwa na lata 2026 do 2029. To dokument, który Rada Ministrów przyjmuje co cztery lata na podstawie Prawa zamówień publicznych. Obecną wersję rząd przyjął 31 marca 2026 r., a w życie weszła 25 kwietnia. Teraz zaczyna się jej wdrażanie. „Przed nami najważniejsze: wdrożenie polityki”, podkreślił Domański.

Przetargi za 595 mld zł i prawie 188 tys. zamówień w rok

Skalę rynku pokazują dane przywołane podczas konferencji. W 2025 r. wartość rynku zamówień publicznych wyceniono na około 595 mld zł. Zamawiający udzielili w tym czasie 187,8 tys. zamówień z zastosowaniem ustawy Prawo zamówień publicznych. Chodzi o drogi, szpitale, sprzęt dla urzędów, usługi informatyczne, sprzątanie czy dostawy żywności do szkół.

Problemem jest słaba konkurencja. Prezes Urzędu Zamówień Publicznych Agnieszka Olszewska mówiła w grudniu 2025 r. w wywiadzie dla „Rzeczpospolitej”, że w blisko połowie krajowych postępowań wpływa tylko jedna oferta. W tym wskaźniku Polska zajmuje pierwsze miejsce w Europie. Przy jednej ofercie zamawiający nie ma z czym porównać ceny i jakości, a wybór sprowadza się do przyjęcia albo odrzucenia jedynej propozycji.

Domański chce dzielenia zamówień i zaliczek dla firm

Minister wskazał narzędzia, które mają otworzyć rynek dla mniejszych graczy. Zachęcał zamawiających do dzielenia dużych zamówień na części, tak aby o kontrakt mogła się ubiegać firma, która nie udźwignie całego projektu. Mówił też o zaliczkach i płatnościach częściowych. Dla małej firmy to często warunek udziału, bo nie ma ona zapasu gotówki, by miesiącami finansować kontrakt z własnej kieszeni. „Chcemy zwiększać udział mikro, małych i średnich firm w rynku zamówień publicznych”, zapowiedział Domański.

Polityka zakupowa opiera się na trzech priorytetach. Pierwszy to konkurencyjność polskiej gospodarki i szerszy dostęp krajowych firm, zwłaszcza z sektora MŚP, do zamówień. Drugi to odporność państwa, czyli bezpieczne łańcuchy dostaw, rzetelni wykonawcy i ochrona infrastruktury krytycznej. Trzeci to profesjonalizacja rynku: lepsze kompetencje urzędników, współpraca z branżą i nauką oraz cyfryzacja. Przy wyborze ofert większą wagę mają mieć jakość, innowacyjność, bezpieczeństwo i korzyści dla gospodarki.

Zobacz również:

BIZNES · 12.11.2026Polska przegrała w TSUE wszystkie siedem skarg. Zakaz sprzedaży aut spalinowych od 2035 r. zostaje

Francuskie firmy wygrywają 92 proc. przetargów we Francji

Wiceminister rozwoju i technologii Michał Jaros stawiał za wzór Francję. Jak mówił, Francuzi podlegają tym samym unijnym ograniczeniom, a mimo to 92 proc. tamtejszych zamówień publicznych wygrywają francuskie firmy. Jaros zastrzegł, że efekty nowej polityki mogą być widoczne dopiero za lata. „Ale jest to kierunek, w którym trzeba iść”, ocenił. Ministerstwo Rozwoju i Technologii ma wspierać przedsiębiorców informacją, w tym narzędziami cyfrowymi i opartymi na sztucznej inteligencji.

Prezes UZP studzi jednak oczekiwania, że polskie firmy dostaną w przetargach fory. W rozmowie z portalem wnp.pl Olszewska wyjaśniła, że tzw. local content, czyli wspieranie lokalnych dostawców, nie oznacza preferowania polskich przedsiębiorstw, bo zakazują tego przepisy. Chodzi o usuwanie barier, które blokują krajowym firmom start w postępowaniach. Ograniczenia mogą dotyczyć natomiast wykonawców spoza Unii Europejskiej, z których krajami UE nie ma odpowiednich umów, szczególnie przy zamówieniach dotyczących infrastruktury krytycznej i bezpieczeństwa.

Odwołanie od przetargu na wielką budowę ma kosztować 100 tys. zł

UZP proponuje też zmiany, które bezpośrednio dotkną firmy biorące udział w przetargach. Jedna z nich to tzw. test MŚP. Zamawiający sprawdzałby, czy warunki przetargu nie tworzą zbędnych barier dla małych firm, na przykład w zakresie zaliczek i harmonogramu płatności. Urząd chce też zwiększyć udział kryteriów pozacenowych i usunąć automatyczny mechanizm, który dziś wymusza wyjaśnienia rażąco niskiej ceny.

Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł

Druga zmiana dotyczy wpisu od odwołania do Krajowej Izby Odwoławczej (KIO), czyli opłaty, którą wykonawca płaci, gdy kwestionuje wynik przetargu. Dziś przy robotach budowlanych o wartości od progów unijnych wzwyż wynosi on najwyżej 20 tys. zł. Przy budowach wartych co najmniej 50 mln euro miałby wzrosnąć do 100 tys. zł. Pierwotna propozycja zakładała nawet 200 tys. zł. Jak podaje UZP, takie kontrakty to zaledwie 0,12 proc. zamówień powyżej progów unijnych. Dziś za odwołanie od projektu za 25 mln zł i od inwestycji wartej miliardy płaci się tyle samo.

Źródło: Urząd Zamówień Publicznych

Urząd tłumaczy zmiany rosnącą liczbą sporów. Odwołań do KIO przybywa o około 1000 rocznie, a w ostatnich latach ich liczba niemal się podwoiła. Wśród propozycji są też wiążące uchwały KIO rozstrzygające rozbieżności w orzecznictwie oraz interpretacje UZP, o które mogłyby występować organy kontroli.

Według Olszewskiej obecne prawo w większości już pozwala realizować nowe cele, a kłopot leży w praktyce urzędów. „Przepisy są co do zasady wystarczające. Musimy nauczyć się wykorzystywać dostępne instrumenty”, mówiła prezes UZP. Chodzi m.in. o wstępne konsultacje rynkowe i tryby z negocjacjami, z których zamawiający korzystają rzadko. Efekty polityki będą mierzone wskaźnikami przyjętymi przez Radę Ministrów. Obejmują one m.in. aktywność MŚP w przetargach, dialog z rynkiem, zamówienia społeczne, ekologiczne i innowacyjne oraz ochronę przed wykonawcami spoza UE.