Skarbówka robi zakupy incognito. Nieprawidłowości wykrywa przy co trzeciej kontroli. Te branże są pod lupą

Klient zamawia kawę, płaci, odbiera paragon albo go nie dostaje. Dopiero po zakończeniu transakcji pokazuje legitymację. Tak wygląda nabycie sprawdzające, czyli zakup kontrolny przeprowadzany przez urzędników skarbówki. W pierwszych trzech kwartałach 2026 r. Krajowa Administracja Skarbowa zrobiła ponad 50,5 tys. takich zakupów i w 18 030 przypadkach wykryła nieprawidłowości.

Dane pochodzą z odpowiedzi Ministerstwa Finansów na interpelację poselską, o której napisał money.pl. Wynika z nich, że od stycznia do września inspektorzy wystawili mandaty na łącznie ponad 22,3 mln zł. Nieprawidłowości ujawniono w blisko 36 proc. zakupów kontrolnych.

Skarbówka częściej wykrywa brak paragonu

Nabycia sprawdzające weszły do polskiego prawa w 2022 r. w ramach Polskiego Ładu. Podstawą są art. 94k do 94x ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Kontrole dotyczą przedsiębiorców, którzy muszą rejestrować sprzedaż na kasie fiskalnej, od straganów i małych sklepów po restauracje, hotele i salony SPA. Towar kupiony w czasie kontroli wraca do sprzedawcy razem z paragonem, jeśli został wydany. Usługi zwrócić się nie da.

Skuteczność kontroli wyraźnie rośnie. Jak podawał serwis prawo.pl, w latach 2022 do 2024 nieprawidłowości wychodziły na jaw w około 23 proc. zakupów kontrolnych. W 2025 r. odsetek wzrósł do jednej trzeciej, a w okresie od stycznia do kwietnia 2026 r. sięgnął 37,9 proc. Łączna kwota mandatów w 2025 r. wyniosła 27,8 mln zł wobec 20,4 mln zł rok wcześniej.

Źródło: Ministerstwo Finansów

Zobacz również:

BIZNES · 09.11.2026Biedronka wydłuża godziny otwarcia przed świętem. Związkowcy chcą 1000 zł podwyżki

Mazowsze i Śląsk z najwyższymi mandatami

W tym roku najwięcej zakupów kontrolnych przeprowadzono w województwie mazowieckim (5356), śląskim (5220) i wielkopolskim (5164). Najwyższe kwoty mandatów nałożono na Mazowszu, ponad 4,1 mln zł. Na drugim miejscu jest Śląsk z wynikiem ponad 2,5 mln zł, a na trzecim Małopolska, gdzie po 5128 kontrolach mandaty przekroczyły 2,3 mln zł.

Ministerstwo zapewnia, że urzędnicy nie mają planu liczby kontroli. „Organy KAS nie zakładają określonej liczby kontroli do przeprowadzenia w danym roku”, czytamy w odpowiedzi resortu. Zakupy kontrolne prowadzone są w całym kraju, często tam, gdzie spodziewany poziom nieprawidłowości jest wysoki. Zwykle trafiają do konkretnych podatników, u których wcześniej zidentyfikowano uchybienia.

W czerwcu wiceminister finansów i zastępca szefa KAS Zbigniew Stawicki mówił, że nie istnieje centralny limit liczby ani wartości mandatów, choć roczny plan na 2026 r. zawiera cel dotyczący skutecznych nabyć sprawdzających dla dyrektorów izb. „Budżet zapełnia się dobrowolnymi wpłatami podatników”, przekonywał. Wzrost liczby mandatów tłumaczył trafniejszą analizą ryzyka.

Kontrole budzą emocje wśród przedsiębiorców. Głośna była sprawa właściciela pizzerii, który po zakupie kontrolnym dostał mandat w wysokości 2500 zł. Stawicki nie komentował jej, powołując się na tajemnicę skarbową. Zaznaczył jedynie, że drobne uchybienia o znikomej szkodliwości mogą nie prowadzić do dalszego postępowania. Jakub Warnieło z firmy doradczej MDDP ocenia z kolei, że wysoki odsetek wykrytych nieprawidłowości świadczy o trafnym typowaniu firm do kontroli, a brak fiskalizacji sprzedaży pozostaje istotnym problemem gospodarki.

Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł

Te branże kontrole KAS biorą pod lupę

Zakupy kontrolne to tylko część działań skarbówki. Kontrole celno-skarbowe w 2025 r. najczęściej dotyczyły branży tekstylnej, odzieżowej i obuwniczej (471 kontroli), transportu i logistyki (433) oraz budownictwa (381). W tym roku na pierwsze miejsce wysunęły się podmioty należące głównie do cudzoziemców z państw Azji (310 kontroli). Branża tekstylna, odzieżowa i obuwnicza jest druga z wynikiem 308 kontroli.

W kontrolach podatkowych od dwóch lat prowadzą budownictwo oraz transport i logistyka. W 2025 r. trzecie miejsce zajmowały handel internetowy i usługi IT, a w 2026 r. sprzedaż żywności i wyrobów tytoniowych. Resort podkreśla, że kontrole są „bieżącą reakcją na identyfikowane ryzyka”.

Skala ujawnionych kwot jest liczona w miliardach. W 2025 r. KAS przeprowadziła 5113 kontroli celno-skarbowych, które ujawniły nieprawidłowości na 4,89 mld zł, a sankcje VAT przekroczyły 64 mln zł. Od stycznia do września 2026 r. było 3434 takich kontroli i niemal 4,1 mld zł ustaleń. W zwykłych kontrolach podatkowych w 2025 r. wykryto ponad 1,2 mld zł uszczupleń przy 8741 kontrolach, a w tym roku blisko 882 mln zł przy 5823 kontrolach.

Źródło: Ministerstwo Finansów