Święto Niepodległości wypada w tym roku w środę. Wystarczą dwa dni urlopu, w poniedziałek i wtorek albo w czwartek i piątek, żeby zyskać pięć dni wolnego. Firmy zajmujące się kontrolą absencji ostrzegają jednak, że część pracowników zamiast urlopu sięga po L4, a zwolnienie lekarskie wykorzystane w ten sposób może kosztować utratę całego zasiłku chorobowego.
„Zwolnienie lekarskie nie jest dodatkową pulą urlopową”, mówi Mikołaj Zając, prezes firmy Conperio, która specjalizuje się w weryfikacji zwolnień lekarskich. W rozmowie z Interią nazywa zjawisko „mostkowaniem” i wskazuje, że dla pracodawców oznacza ono dodatkowe koszty i chaos organizacyjny.
L4 przed 11 listopada pod lupą pracodawców
Z danych ZUS wynika, że w 2025 r. lekarze wystawili 27,5 mln zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy. Zwolnienia jednodniowe stanowiły wśród nich 8,1 proc. W danych zebranych przez Conperio od 1 stycznia do 31 lipca 2026 r. ich udział był wyraźnie wyższy i sięgnął 11 proc.
Prawie połowa jednodniowych zwolnień, 46 proc., przypadała na piątek albo poniedziałek. Na piątki przypadło 25 proc., a na poniedziałki 21 proc. Sama firma zastrzega, że taki rozkład nie musi świadczyć o nadużyciach.
| Dzień tygodnia | Udział w jednodniowych zwolnieniach | Skala |
|---|---|---|
| Piątek | 25 proc. | |
| Poniedziałek | 21 proc. | |
| Pozostałe dni łącznie | 54 proc. |
Źródło: Conperio, dane za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2026 r.
Można stracić zasiłek za całe zwolnienie
Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują nowe przepisy o korzystaniu ze zwolnień lekarskich, wprowadzone nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Reforma wchodzi w życie etapami: przepisy o kontroli orzekania i wystawiania zaświadczeń obowiązują od stycznia, a ostatnia część zmian zacznie działać od początku 2027 r. Na L4 nie wolno wykonywać pracy zarobkowej, niezależnie od tego, na jakiej podstawie prawnej jest wykonywana. Wyjątkiem są czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności, a nie polecenie pracodawcy.
Zakazana jest też aktywność niezgodna z celem zwolnienia, czyli taka, która utrudnia albo wydłuża leczenie i powrót do zdrowia. Nie obejmuje to zwykłych czynności dnia codziennego. Za naruszenie zasad pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, a nie tylko za dni, w których je złamał.
Jako przykłady nadużyć eksperci wymieniają prace fizyczne, remont mieszkania, wyjazd na wypoczynek oraz zarabianie w trakcie zwolnienia. Zając opisał Interii przypadek kobiety, która na L4 wykonywała tatuaże. Kontroler ZUS umówił się do niej jako klient i zarezerwował wizytę.
Zobacz również:
BIZNES · 08.11.2026Założyciel Kazara mówi o wojnie cenowej. Z Polski wycofały się Aldo i BataKontrolować mogą także małe firmy
Nowelizacja zmieniła również zasady kontroli, których celem jest ustalenie, czy osoba na zwolnieniu nie pracuje zarobkowo i czy nie podejmuje aktywności sprzecznej z celem L4. Jak wyjaśnia „Rzeczpospolita”, pracodawcy zatrudniający więcej niż 20 osób już wcześniej mogli samodzielnie sprawdzać, jak pracownicy wykorzystują zwolnienia. Mniejsze firmy mogły jedynie zwrócić się do ZUS o kontrolę, bez wpływu na jej termin i przebieg. Od kwietnia uprawnienie to mają także pracodawcy zatrudniający do 20 osób. Jak podaje Interia, mniejsze firmy mogą powierzyć kontrolę wyspecjalizowanym podmiotom zewnętrznym.
Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł
Kontroler musi okazać pracownikowi upoważnienie, w którym wskazano datę i miejsce jego wystawienia, podstawę prawną, dane płatnika składek, dane kontrolera wraz z numerem dokumentu tożsamości oraz zakres kontroli. Dokument musi też podpisać osoba, która udzieliła upoważnienia. Bez tego dokumentu pracownik może odmówić współpracy. Z każdej kontroli sporządza się protokół, nawet jeśli nie wykazała nieprawidłowości. Pracodawca nie rozstrzyga jednak sam o wątpliwych przypadkach, bo ostateczną decyzję podejmuje ZUS, który może wcześniej zasięgnąć opinii lekarza wystawiającego zwolnienie lub lekarza orzecznika.
ZUS odzyskuje miliony
Kontrole prowadzi również sam Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Według danych ZUS w pierwszym półroczu 2025 r. kontrole zwolnień lekarskich oraz obniżanie świadczeń wypłacanych po ustaniu zatrudnienia przyniosły Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych 150,5 mln zł. W pierwszym kwartale 2025 r. na 35 810 skontrolowanych osób nieprawidłowe korzystanie ze zwolnienia wykazano u 2886, czyli mniej więcej u co dwunastej.
Skala kontroli jest duża. Jak wylicza Forsal, powołując się na dane ZUS, w pierwszym półroczu 2025 r. zakład przeprowadził ponad 227 tys. kontroli zwolnień lekarskich, a do końca września liczba takich postępowań przekroczyła 341,5 tys. Kontrolerzy ZUS mogą wylegitymować osobę na zwolnieniu, wejść do miejsca kontroli oraz pozyskiwać informacje od samego ubezpieczonego, jego pracodawcy i lekarza prowadzącego. Sprawdzać mogą także osoby, które pobierają zasiłek już po ustaniu zatrudnienia.
Pomagają w tym także narzędzia analityczne. Zając wskazuje, że algorytmy wychwytują powtarzające się schematy korzystania ze zwolnień, dzięki czemu pracodawcy mogą skupić kontrole na konkretnych przypadkach zamiast sprawdzać wszystkich.