418 głosów za, zero przeciw i zaledwie 18 wstrzymujących się. Takim wynikiem Sejm uchwalił w czwartek nowelizację ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, która odbiera fiskusowi jedno z najbardziej krytykowanych uprawnień ostatnich lat. Jak pisze bankier.pl, po zmianie przepisów banki będą przekazywać skarbówce dane o rachunkach klientów tylko w ściśle określonych przypadkach, a nie na każde żądanie naczelnika urzędu.
Koniec zaglądania na konta „w sprawie”
Nowe zasady przewidują, że KAS otrzyma informacje o koncie wyłącznie wtedy, gdy jego posiadacz ma status podejrzanego o przestępstwo, wykroczenie albo przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Wobec osób, którym nie postawiono zarzutów, bank będzie mógł udostępnić dane tylko za zgodą sądu. Przepisy mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia ustawy, która teraz trafi do Senatu.
To odwrócenie zmiany wprowadzonej w ramach Polskiego Ładu. Od 1 lipca 2022 roku prawo żądania danych o rachunkach, wcześniej zarezerwowane dla naczelników urzędów celno-skarbowych i szefa KAS, zyskali także naczelnicy zwykłych urzędów skarbowych. Co istotniejsze, z przepisu zniknęło wówczas słowo „podejrzanego”, na co zwracał uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich. W praktyce oznaczało to, że fiskus mógł wystąpić o dane konta każdej osoby fizycznej już na etapie postępowania przygotowawczego prowadzonego „w sprawie”, a więc zanim komukolwiek postawiono zarzuty.
Z 33 zapytań zrobiły się tysiące
Ministerstwo Finansów uspokajało na starcie, że uprawnienie będzie stosowane śladowo. W odpowiedzi udzielonej RPO w listopadzie 2022 roku resort informował, że w lipcu i sierpniu 2022 roku skierowano do banków zaledwie 33 wystąpienia, co odpowiadało 0,089 proc. prowadzonych wówczas postępowań przygotowawczych. Późniejsze dane pokazały jednak zupełnie inną skalę. Jak podaje serwis pit.pl, do 31 marca 2024 roku organy KAS wysłały do banków już 3519 żądań udostępnienia danych.
Chcesz częściej widzieć treści BNBN w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł
Rosnąca liczba zapytań sprawiła, że Rzecznik Praw Obywatelskich wiosną 2024 roku ponownie pytał Ministerstwo Finansów o celowość tak szerokiego uprawnienia, wskazując na ryzyko dla prywatności obywateli. O ograniczenie przepisu apelowały też organizacje przedsiębiorców i środowiska doradców podatkowych, które podnosiły, że dostęp do historii rachunku pozwala zrekonstruować niemal całe życie prywatne posiadacza konta.
Rzadka jednomyślność ponad podziałami
Wynik głosowania pokazuje, że po czterech latach sporów wokół przepisu ukształtował się ponadpartyjny konsensus. Za nowelizacją głosowały kluby koalicji rządzącej i opozycji, a nikt nie zagłosował przeciw. W warunkach ostrego konfliktu między rządem a prezydentem to jedna z nielicznych ustaw podatkowych, której losy wydają się przesądzone także na dalszych etapach procesu legislacyjnego.
Dla posiadaczy kont zmiana ma przede wszystkim wymiar gwarancyjny. Zdecydowana większość Polaków nigdy nie znalazła się w orbicie zainteresowania KAS, ale od 2022 roku formalnie każdy rachunek mógł zostać prześwietlony bez wiedzy właściciela i bez kontroli sądu. Po wejściu nowych przepisów w życie granicą będzie status podejrzanego albo decyzja niezawisłego sądu, co przywraca stan zbliżony do obowiązującego przed Polskim Ładem. Senat zajmie się ustawą na najbliższym posiedzeniu.